Brabants Dagblad 3 november 2010

regio katern pag.31      j.knoop@brabantsdagblad.nl

 

´NIET BANG ZIJN VOOR JE HISTORIE`

door Joke Knoop

 

Rihana Jamaludin (50) legt zich sinds 2000 toe op schrijven van fictie. Ze debuteerde met een historische roman en heeft nu een hedendaagse stadsroman gereed.

 

Rihana Jamaludin gaat gemakkelijk op in de menigte. Kleine gestalte, zachte stem. Toch laat de van oorsprong hindoestaanse Surinaamse onmiskenbaar haar stem horen in haar boeken. Schrijven is voor haar een uitlaatklep voor alles wat haar bezig houdt en vooralsnog is dat vooral Suriname.

Sinds tien jaar legt ze zich toe op het schrijven van fictie: van korte verhalen tot de historische roman De Zwarte Lord. Binnenkort verschijnt Kuis, over de hindoestaanse goudsmid die een zuiver leven wil leiden in het verleidelijke Amsterdam van nu.

 

De frêle schrijfster is in vele werelden thuis. Ze is geboren en getogen in Suriname. Haar vader is een Hindoestaanse moslim met Indiase roots. Haar moeder is een Javaanse katholieke vrouw die moslim is geworden om de arts Jamaludin te kunnen trouwen.

Na de Decembermoorden in 1982 neemt Rihana de wijk naar Nederland. Door en voor de liefde strijkt ze neer in Tilburg. Haar ouders blijven in Suriname. ´Zij zijn in Suriname gewaardeerd lid van de samenleving. Hier zouden ze ongewenste allochtonen zijn.`

 

Voelt u zich ongewenst allochtoon?

´Toen ik in Nederland kwam behoorde ik ineens tot de allochtonen terwijl ik in Suriname tot de bovenlaag hoorde. Die overgang viel niet mee. Pas hier ben ik me bewust geworden van kleur. De eerste confrontatie was in Amsterdam waar een man me vol haat aankeek. Daar was geen enkele aanleiding voor, dus het moest wel mijn kleur zijn. Ik heb het in Tilburg maar één keer meegemaakt. Bij het kijken bij de opbouw van de carnavalswagens. Ik had een gekke hoed op en voelde me er helemaal bij horen. Ineens hoorde ik achter me zeggen: pas op, zakkenrollers. De vrouw doelde op mij!` Ze schudt haar hoofd: ´Je denkt dat je erbij hoort en het is niet zo. Ik heb geleerd me hier tegen te wapenen. Ik kan het me niet veroorloven kwetsbaar te zijn. In Suriname ben ik anders, meer open.`

 

U behoorde in Suriname tot de elite?

´Elite heeft in Suriname een andere betekenis. Elite houdt in dat je wordt klaargestoomd om het land op te bouwen.`

 

In uw historische roman De Zwarte Lord is de ik-figuur een blanke gouvernante. Ze beschrijft de slavernij door haar ogen. Was het lastig voor u om u in te leven in haar?

´Nee hoor, want er is veel meer literatuur over witte dan over zwarte vrouwen. Ik had een figuur nodig voor wie alles nieuw was, die onbevangen was. Het karakter van de witte gouvernante heeft veel van mij. Ook zij tekent en schrijft en is van land verhuisd.`

 

Waarom over de slavernij?

´Om te beginnen ben ik gek van de negentiende eeuw, waarin op sociaal gebied zoveel veranderd is: slavernij en kinderarbeid zijn toen afgeschaft. Suriname heeft bijna geen boeken over die tijd, omdat de mensen het te druk hadden met overleven. Ik wilde al heel lang over de geschiedenis van Suriname schrijven. Daarom is De Zwarte Lord een roman waarin de historische feiten kloppen. Daar om heen heb ik geromantiseerd over de gouvernante en haar zwarte leerling.`

 

Wat is uw drijfveer om de geschiedenis te beschrijven?

´Ik wilde al heel lang over de Surinaamse geschiedenis schrijven. Surinamers en Nederlanders weten er zo weinig van. Er is ook zo weinig bekend. Zes jaar heb ik gestudeerd en gegevens verzameld voor deze roman. Een voorbeeld van onwetendheid? Veel Surinamers en Nederlanders weten niet dat vrije kleurlingen (kinderen van een zwarte en een blanke ouder) een elite vormden die slaven hield.`

 

Uw bestemming was het land mee op te bouwen. In zekere zin doet u dat alsnog met uw boek.

´Ik lever op deze manier hopelijk mijn bijdrage aan de Surinaamse geschiedschrijving. Een mens moet niet bang zijn om de geschiedenis een stem te geven. Door het verleden te kennen, begrijp je het heden beter.`

 

Niet bang zijn voor het verleden, zegt u. Is het denkbaar dat u ooit een boek schrijft over de Decembermoorden in 1982?

´De Surinaamse Cynthia McLeod schreef er een boek over, wat ik overigens nog niet heb gelezen.

Misschien ga ik er wel over schrijven, maar ik ken die tijd na de moorden nauwelijks. Ik ben kort na de Decembermoorden vertrokken. Waarom ik weg ging? De soldaten hadden het niet zo begrepen op studenten. De universiteit ging dicht. De bovenlaag vertrok. Mijn toenmalige man was al weg naar Nederland en ik ben hem gevolgd. In Suriname bleven degenen achter die geen keus hadden. Gelukkig gaan nu de mensen terug die in staat zijn het land op te bouwen. Door mijn vertrek na de moorden heb ik een heel stuk ontwikkeling in Suriname gemist.`

 

Zou u ook een roman kunnen schrijven over het Brabantse platteland?

´Ik zal niet gauw kiezen voor een dergelijk onderwerp. Ik schrijf toch meer over de dingen die in mezelf spelen en over Suriname heb ik nog zoveel te vertellen. Bovendien zijn er genoeg Nederlanders die over dat onderwerp schrijven. Ik breng iets anders in.

Het is niet zo dat ik alleen maar over de Surinaamse geschiedenis schrijf. Mijn volgende roman Kuis gaat over een Hindoestaanse goudsmid die in het hedendaagse Amsterdam probeert kuis te leven.

In Suriname wordt me vaak gevraagd of schrijvers niet verplicht zijn om de zwarten een stem te geven. Mijn antwoord is nee, ik ben niets verplicht. Verplichtingen belemmeren een schrijver.`

 

Wat heeft Nederland u tot nu toe gebracht?

Zonder haperen: ´De vrijheid. In Suriname is een mens meer gebonden aan cultuur, aan traditie, aan politiek. In 1990, na mijn echtscheiding, heb ik bewust gekozen voor een toekomst in Nederland. Daar heb ik nooit spijt van gehad.`

 

RIHANA JAMALUDIN

* In 1959 geboren in Paramaribo. Volgde de lerarenopleiding tekenen in Paramaribo. In 1983 vertrokken naar Nederland. Ze was kunstenares en vanaf 1990 docent inburgering.

* In 1999 debuteerde ze met het verhaal De Schepping in de Crossing Border bundel. Won in 2007 met Minnewake (correctie: met Kuisheid) de derde prijs van het Kwakoe festival. Vorig jaar verscheen haar roman De Zwarte Lord, binnenkort komt Kuis uit.

* Rihana Jamaludin is getrouwd en heeft twee zonen.

* Zie ook: rihanajamaludin.com